Van Werven Tabak
Wanneer men vandaag over het Marktplein in Apeldoorn loopt, is de naam Van Werven voor veel mensen nog steeds een vertrouwd begrip. Achter die naam gaat een familiegeschiedenis schuil die ruim een eeuw teruggaat en waarin een eenvoudige sigarenwinkel uitgroeide tot een vaste ontmoetingsplek voor Apeldoorners.
Een sigarenwinkel als dorpsnieuws
In de zomer van 1919 opende Jaap van Werven zijn eerste sigarenmagazijn aan de Molenstraat 28 in Apeldoorn. Het was een bescheiden winkel waar ruwe tabak, sigaren en pijpen werden verkocht. Toch kreeg de zaak al snel een bijzondere rol in het dorpsleven.
De etalage van Van Werven werd namelijk meer dan alleen een plek om te tonen. Het werd een soort openbaar prikbord. Affiches, aankondigingen en uitslagen verschenen er tussen de sigarenkistjes. Wie langs de winkel liep, kon zien wanneer er kinderfeesten waren, welke verenigingen vrijwilligers zochten of welke voetbalwedstrijd net was gespeeld.
Ook de postduivenvereniging De Eendracht liet er trots haar bekers en prijzen zien. Daarnaast konden Apeldoorners bij Van Werven kaartjes kopen voor wedstrijden van AGOVV. Zo groeide de winkel uit tot een plek waar men niet alleen kwam om sigaren te kopen, maar ook om bij te praten en het laatste nieuws te horen.
De winkel droeg de naam Mexicana. Dat klonk exotisch en sloot goed aan bij de sfeer rond tabak en sigaren in die tijd, waarin veel merken zich graag met verre landen en avontuurlijke beelden associeerden.
Groei in de jaren twintig en dertig
In de jaren twintig en dertig begon het bedrijf te groeien. Op 1 juni 1930 startte Jaap samen met Jan Mouw een groothandel in tabak, sigaren en sigaretten in de Bakkersteeg. Het bedrijf kreeg de naam Van Werven en Mouw.
De samenwerking duurde echter niet lang. Op 7 juli 1931 besloot Jaap zijn eigen weg te gaan. Hij opende opnieuw een winkel, ditmaal aan de Hoofdstraat. Enkele jaren later verhuisde hij naar een nog centralere plek aan het Raadhuisplein.
In dit pand had eerder Brillenhuis Centraal gezeten. Van Werven nam die bekende naam over en noemde zijn zaak Sigarenmagazijn Centraal. Daarmee gaf hij zijn onderneming een naam die goed paste bij de centrale ligging en de groeiende bekendheid van de winkel.
In dezelfde periode ontstond een tweede activiteit. Vanuit de winkel begon Van Werven kleine dagtochten te organiseren. Klanten konden via de zaak kaartjes kopen voor uitstapjes naar steden als Amsterdam of Antwerpen. Wat begon als een service groeide uit tot een apart bedrijf onder de naam Reisbureau De Veluwe.
Het paste bij de manier waarop Jaap met zijn klanten omging. Hij kende veel mensen persoonlijk en wist wie er graag een dagje op pad ging. De winkel werd zo een plek waar niet alleen sigaren werden verkocht, maar waar ook reizen werden geregeld.
Familiebedrijf met twee adressen
Ondertussen bleef zoon Anton verbonden aan het oude pand aan de Molenstraat 28. Daar zette hij de sigarenwinkel voort onder de naam Mexicana. Zo kreeg de familie Van Werven twee plekken in het centrum van Apeldoorn.
In april 1935 volgde een belangrijke stap. De onderneming op het Raadhuisplein werd omgezet in een naamloze vennootschap met de naam N.V. Sigarenmagazijn Centraal, voorheen Van Werven. De akte werd gepasseerd door notaris Benjamin van Drimmelen, met voorafgaande ministeriële goedkeuring.
Het bedrijf kreeg een aandelenkapitaal van tienduizend gulden. Voor die tijd was dat een aanzienlijk bedrag. De nieuwe structuur gaf de onderneming een professioneler karakter en maakte verdere groei mogelijk.
Een jaar later, in januari 1936, kreeg de zaak telefoonnummer 5117. Dat was in die tijd een moderne voorziening. Klanten konden voortaan ook telefonisch bestellingen plaatsen of informatie vragen, wat vooral voor het reisbureau handig was.
De moeilijke oorlogsjaren
Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog veranderde het dagelijkse leven in Apeldoorn ingrijpend. Vanaf 1940 gold de verplichte verduistering. Straatlantaarns gingen uit, ramen moesten worden afgedekt en bij luchtalarm klonken sirenes door de stad.
Bij het pand van Van Werven aan het Raadhuisplein werd een schuilkelder ingericht. Mensen die tijdens een luchtalarm op straat waren, konden daar naar binnen om bescherming te zoeken.
Voor de winkel waren het moeilijke jaren. Tabak werd schaars en de bevoorrading verliep onregelmatig door de distributie. Toch bleef de zaak zoveel mogelijk open. De winkel bleef een herkenbaar punt in het Apeldoornse straatbeeld.
Ondanks de oorlog werden er nog aandeelhoudersvergaderingen gehouden. In juni 1941 en mei 1942 kwam men bijeen om de gang van zaken te bespreken. Het telefoonnummer werd inmiddels gewijzigd in 3416, zodat contact met klanten mogelijk bleef.
Op 31 december 1942 werd de naamloze vennootschap opgeheven. Het bedrijf ging verder als vennootschap onder firma onder de naam Sigarenmagazijn Centraal Jac. van Werven en Zoon. Jaap werkte vanaf dat moment officieel samen met zijn zoon Cor.
In februari 1943 werd deze verandering ook publiek bekendgemaakt. Daarna werd het stiller rond de onderneming. Net als veel andere winkels moest ook Van Werven in oorlogstijd voorzichtig opereren en zich aanpassen aan de omstandigheden.
Na de bevrijding keerde het leven langzaam terug. De winkel hervond al snel zijn plaats in het Apeldoornse straatbeeld.
De tweede generatie
Na de oorlog werd Cor van Werven steeds belangrijker binnen het bedrijf. Hij stond dagelijks in de winkel en hield zich ook bezig met de administratie.
In 1956 nam hij de onderneming officieel over en zette hij het bedrijf voort als eenmanszaak. De winkel bleef zich richten op tabak en rookartikelen, maar het reisbureau bleef daarnaast bestaan.
Onder de naam Reisbureau De Veluwe Van Werven bleven dagtochten en reizen worden georganiseerd. Zo bleven de twee takken van het familiebedrijf naast elkaar bestaan.
De winkel aan het Raadhuisplein bleef een plek waar mensen graag binnenliepen. Niet alleen voor een sigaar, maar ook voor een praatje en een goed advies.
De derde generatie
Eind jaren zeventig stond de derde generatie al klaar. Hans van Werven verkocht rond die tijd zijn eerste sigaar achter de toonbank van zijn vader. Zo groeide hij vanzelf het vak in.
Op 18 mei 1984 nam hij de zaak officieel over. Onder de naam Van Werven Tabak B.V. zette hij de traditie voort, maar gaf hij het bedrijf ook zijn eigen gezicht.
Hans bleef zich richten op sigaren en breidde het assortiment verder uit. Rond het jaar 2000 verhuisde de winkel naar Marktplein 28. Daar kreeg de zaak een nieuwe uitstraling, met beneden de winkel en boven een rookkamer waar liefhebbers sigaren konden proeven en vergelijken.
Een bekend gezicht in Apeldoorn
Hans van Werven is in Apeldoorn een opvallende verschijning. Vaak keurig gekleed in pak en bijna altijd met een dikke sigaar tussen zijn lippen. Hij staat bekend om zijn humor en zijn uitgesproken liefde voor het roken van sigaren.
Regelmatig verschijnt hij in interviews voor kranten, tijdschriften of televisie. Zijn opmerkingen zijn vaak met een knipoog. Zo zegt hij wel eens dat in zijn winkel eigenlijk iedereen zou moeten roken en dat niet roken eigenlijk zonde is.
Ook met jongeren kan hij goed overweg. Tegen hen grapt hij regelmatig dat ze vooral met een sigaar moeten beginnen. Die humor en zijn passie voor het vak maken hem tot een soort cultfiguur in Apeldoorn.
Een familiebedrijf dat blijft
Hoewel de tabakswinkel inmiddels op het Marktplein zit, blijft het reisbureau binnen de familie bestaan aan het Raadhuisplein 6. Andere panden van de familie worden tegenwoordig verhuurd.
Hans richt zich volledig op zijn winkel. Daarmee blijft Van Werven, ruim een eeuw na de opening van de eerste winkel in 1919, nog altijd een vertrouwd adres voor sigarenliefhebbers in Apeldoorn.
De geschiedenis van Van Werven laat zien hoe een kleine winkel kan uitgroeien tot een begrip in een stad. Van een etalage vol dorpsnieuws tot een gespecialiseerde sigarenzaak. De rode draad is altijd hetzelfde gebleven. Persoonlijk contact, liefde voor het vak en diepe wortels in Apeldoorn.
Over de auteur
Geweldig! Ik kom al jaren bij Hans