Toermalijnstraat Apeldoorn
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog groeide Apeldoorn in hoog tempo. Nieuwe wijken verrezen aan de randen van het dorp, bedoeld voor jonge gezinnen die na de oorlog een nieuw bestaan opbouwden. Ook over de namen van de nieuwe straten werd zorgvuldig nagedacht.
Aanvankelijk lag er een plan om de straten te vernoemen naar verzetsstrijders. Daarmee wilde men de herinnering aan het verzet levend houden. Een commissie met vertegenwoordigers uit het gewestelijk en plaatselijk verzet keek echter kritisch naar dit voorstel. Zij vonden dat zulke namen beter thuishoorden bij belangrijke pleinen of hoofdwegen, waar ze meer betekenis en zichtbaarheid zouden krijgen.
Voor gewone woonstraten vonden zij een andere aanpak passender. Zo werd in 1962 besloten om de nieuwe wijk een neutraler en breder herkenbaar thema te geven. De keuze viel op mineralen en edelstenen.
Fonkelende straatnamen in een nieuwe wijk
Met dat besluit kreeg de buurt een bijzonder karakter. Straten kregen namen als Aquamarijnstraat, Robijnstraat, Smaragdstraat en Saffierstraat. Elke naam verwees naar een steen die bekendstaat om zijn kleur, glans en waarde.
Ook de Toermalijnstraat werd onderdeel van dit thema. Deze straat loopt van de Robijnstraat naar de Jachtlaan en vormt een rustige woonstraat in de wijk.
De naam Toermalijn verwijst naar een opvallende edelsteen die in verschillende kleuren voorkomt. Roze, groen, blauw en zelfs diepzwart. De steen staat bekend om zijn sterke glans en wordt veel gebruikt in sieraden. Het was een naam die perfect paste bij de optimistische sfeer van de jaren zestig. Nieuwe woningen, jonge gezinnen en een toekomst die na de oorlog weer open leek te liggen.
Een zeldzame blik op 1963
Een bijzondere zwart-witfoto uit 1963 laat de rechterzijde van de Toermalijnstraat zien. De wijk is dan nog jong. De huizen zijn net gebouwd en de straat is nog niet geasfalteerd. Langs de trottoirs staan jonge bomen die nog moeten uitgroeien tot volwassen straatbomen.
De woningen hebben een stijl die doet denken aan de jaren dertig. Zadeldaken, erkers aan de voorzijde en kleine voortuinen met lage hekjes geven de straat een herkenbare uitstraling. Het zijn huizen die zijn gebouwd met het oog op comfort en ruimte.
Op de foto zijn ook de bewoners van dat moment bekend. Van rechts naar links woonden hier:
Nummer 19: de familie Van der Kuip
Nummer 17: de familie Hofstede
Nummer 15: mevrouw Gronert, weduwe van de heer Soeters
Nummer 13: de familie Van Beek
Nummer 11: de familie Van den Berg
Nummer 9: de familie Smits
Achter de woningen lagen diepe achtertuinen. Daar stonden schuurtjes en er werd volop geleefd. Mensen verbouwden groenten, stapelden hout op voor de winter en zaten op warme zomeravonden buiten.
Moderne woningen voor hun tijd
De huizen aan de Toermalijnstraat waren voor die tijd opvallend modern ingericht. Bij binnenkomst kwam men in een ruime hal met trap. De woonkamer was met ongeveer veertig vierkante meter groot voor de maatstaven van toen.
Daarnaast was er een keuken met bijkeuken, een kelder voor opslag en op de eerste verdieping drie slaapkamers. De woningen beschikten ook over een groot balkon en een badkamer met een tweede toilet. Via een vaste trap bereikte men de zolder, waar zich nog een extra kamer en een berging bevonden.
Voor veel gezinnen betekende zo’n huis een enorme stap vooruit in wooncomfort.
Van duizenden guldens naar tonnen
De waarde van de woningen vertelt ook iets over de ontwikkeling van de tijd. In de beginjaren na de bouw kostten de huizen nog slechts enkele duizenden guldens.
In de jaren zestig liep de prijs al op tot ongeveer tachtigduizend gulden. Dat was toen een aanzienlijk bedrag.
Tegenwoordig behoren de huizen aan de Toermalijnstraat tot de gewilde woningen in Apeldoorn. De combinatie van ruimte, rustige ligging en karaktervolle bouwstijl maakt ze populair. De gemiddelde marktwaarde ligt inmiddels rond de zeshonderdvijftigduizend euro.
Wat ooit begon als een nieuwe straat in een nieuwe wijk, met pas geplante bomen en een onverharde weg, is uitgegroeid tot een stukje Apeldoorn waar generaties hebben gewoond en geleefd. En nog altijd dragen de straatnamen de glans van de edelstenen waarnaar ze zijn vernoemd.
Over de auteur
De huizen aan de Toermalijnstraat dateren niet van 1963, maar grotendeels uit de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Vermoedelijk slechts één huis uit 60-er jaren, de huisnummers 14 en 12.