Ingang begraafplaats Heidehof, 1959
Aan de zuidwestkant van Apeldoorn, verscholen tussen bos en heide bij het dorp Ugchelen, ligt Begraafplaats Heidehof. Tegenwoordig is het de grootste begraafplaats van de gemeente Apeldoorn. Het terrein beslaat ruim twintig hectare en heeft het karakter van een park met slingerende paden, bomen en open plekken.
Maar Heidehof was er niet altijd. De begraafplaats ontstond in een periode waarin Apeldoorn snel groeide en de bestaande begraafplaatsen de toenemende bevolking nauwelijks meer konden verwerken. De opening van Heidehof markeerde daarom een belangrijk moment in de geschiedenis van de stad.
Een nieuwe begraafplaats voor een groeiend Apeldoorn
In de eerste helft van de twintigste eeuw groeide Apeldoorn sterk. Het dorp breidde zich uit met nieuwe wijken en dorpen zoals Ugchelen en Beekbergen raakten steeds nauwer verbonden met de stad. Met die groei nam ook de behoefte aan begraafplaatsen toe.
De bestaande begraafplaatsen in Apeldoorn raakten langzaam vol. De gemeente besloot daarom een nieuw, groot terrein aan te leggen in het bosrijke gebied bij Ugchelen. Hier, tussen de zandgronden en bossen van de Veluwe, vond men een rustige plek die geschikt was voor een begraafplaats met een parkachtig karakter.
De aanleg begon aan het einde van de jaren dertig. In 1940 werd de nieuwe gemeentelijke begraafplaats officieel geopend.
Vanaf het begin was Heidehof ruim opgezet. Het terrein kreeg een onregelmatige vorm met kronkelende paden die door het groen lopen. Hierdoor leek het meer op een landschapspark dan op een traditionele begraafplaats.
De eerste aanleg van Heidehof
Bij de opening bestond Heidehof uit een groot bosachtig terrein met verschillende grafvelden. De toegang werd gevormd door een dubbel metalen hek tussen bakstenen pilaren. Vanaf deze entree liep een pad naar het hart van de begraafplaats.
Ook werden meteen enkele belangrijke gebouwen geplaatst. Er kwam een kapel voor uitvaartdiensten, een woning voor de doodgraver en een bergplaats voor gereedschap en onderhoud.
Het ontwerp volgde de zogenaamde landschapsstijl. Dat betekende dat de paden niet recht waren, maar juist slingerden tussen bomen en beplanting. De natuur moest een belangrijk onderdeel van de begraafplaats vormen. De rust van het bos, het zachte geluid van de wind in de bomen en de open plekken tussen het groen moesten een gevoel van waardigheid en stilte creëren.
Heidehof in oorlogstijd
Kort na de opening brak de Tweede Wereldoorlog uit. De nieuwe begraafplaats kreeg daardoor al snel een bijzondere betekenis.
In 1942 werd op Heidehof een speciaal veld aangelegd voor geallieerde militairen die boven Nederland waren neergeschoten. Hier werden tientallen jonge vliegers begraven die tijdens bombardementsvluchten om het leven waren gekomen.
Vandaag liggen er meer dan vijftig militairen uit het Gemenebest, waaronder Britten, Canadezen, Australiërs en een Nieuw-Zeelander. Bij hun graven staat het bekende Cross of Sacrifice, een groot wit kruis dat herinnert aan de offers van de oorlog.
Deze oorlogsgraven maken Heidehof tot een plek waar niet alleen lokale geschiedenis zichtbaar is, maar ook de internationale geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog.
Uitbreiding en nieuwe functies
Na de oorlog bleef Apeldoorn groeien en daarmee ook Heidehof. Nieuwe delen van de begraafplaats werden aangelegd. In tegenstelling tot het oorspronkelijke parkachtige gedeelte kregen deze uitbreidingen een strakker patroon met rechte paden en duidelijk afgebakende grafvelden.
Later kwamen er ook nieuwe voorzieningen bij. Zo werd er in 1994 een crematorium gebouwd op het terrein. Sindsdien zijn er naast traditionele graven ook mogelijkheden voor urnengraven, columbaria en strooivelden.
Daarnaast zijn er verschillende afdelingen, zoals kindergraven en speciale gedeelten voor verschillende religies.
Heidehof vandaag
Tegenwoordig is Heidehof een uitgestrekte begraafplaats waar natuur en herinnering samenkomen. Bezoekers wandelen er langs kronkelende paden, tussen hoge bomen en stille grafvelden.
De plek is niet alleen een begraafplaats, maar ook een historische plek. De oorlogsgraven, monumenten en oude grafstenen vertellen verhalen over Apeldoorners en over mensen van ver buiten Nederland die hier hun laatste rustplaats vonden.
Heidehof begon in 1940 als een nieuwe oplossing voor een groeiende stad. Inmiddels is het uitgegroeid tot een belangrijk stukje geschiedenis van Apeldoorn en Ugchelen.
Over de auteur
